در مسیر توسعه پزشکی بازساختی بررسی شد؛

همگرایی نانوفناوری و مهندسی بافت با فراهم کردن امکان طراحی داربست‌های زیستی پیشرفته و انتقال هدفمند عوامل درمانی، به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین پزشکی بازساختی، ظرفیت‌های تازه‌ای برای ترمیم و بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده ایجاد کرده است.

به گزارش روابط عمومی دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی، پیشرفت فناوری‌های نوین در علوم پزشکی طی سال‌های اخیر، رویکردهای درمانی را در برخی حوزه‌ها از کنترل بیماری به سمت ترمیم و بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده سوق داده است. در این میان، تلفیق نانوفناوری و مهندسی بافت یکی از زمینه‌های مورد توجه پژوهشگران در پزشکی بازساختی به شمار می‌رود.

طراحی داربست‌های زیستی با کمک نانوفناوری

مهندسی بافت با استفاده از سلول‌های زنده، داربست‌های زیستی و مولکول‌های زیست‌فعال، با هدف ترمیم یا ایجاد بافت‌های عملکردی توسعه یافته است. یکی از چالش‌های مهم در این حوزه، ایجاد ریزمحیطی مناسب برای سلول‌هاست؛ محیطی که بتواند ویژگی‌های طبیعی بافت را تا حد امکان بازآفرینی کرده و شرایط لازم برای چسبندگی، رشد، تکثیر و سازمان‌یابی سلول‌ها را فراهم کند.

استفاده از نانومواد و نانوساختارها در طراحی داربست‌های زیستی، امکان تنظیم دقیق‌تر ویژگی‌های ساختاری و شیمیایی این داربست‌ها را فراهم کرده است. سطح ویژه بالا، تخلخل قابل تنظیم و قابلیت اصلاح خواص فیزیکی و شیمیایی، از جمله ویژگی‌هایی است که می‌تواند شرایط مناسب‌تری برای تعامل سلول‌ها با داربست و شکل‌گیری بافت جدید ایجاد کند.

انتقال هدفمند عوامل درمانی

از دیگر ظرفیت‌های مورد بررسی در این حوزه، استفاده از برخی نانوساختارها در سامانه‌های انتقال عوامل درمانی است. این سامانه‌ها می‌توانند برای انتقال کنترل‌شده داروها، فاکتورهای رشد و برخی ترکیبات مورد استفاده در درمان‌های ژنی مورد مطالعه قرار گیرند.

هدف از توسعه چنین روش‌هایی، رساندن عامل درمانی به محل مورد نظر با دقت بیشتر، افزایش اثربخشی درمان و کاهش آسیب احتمالی به بافت‌های سالم است.

کاربردهای گسترده در پزشکی بازساختی

کاربردهای نانوفناوری در مهندسی بافت، حوزه‌های مختلفی از پزشکی بازساختی را دربرمی‌گیرد. بازسازی پوست، ترمیم استخوان و غضروف، مهندسی بافت قلب، بازسازی بافت عصبی و توسعه ساختارهای مورد استفاده در ترمیم قرنیه، از جمله زمینه‌های مورد توجه در تحقیقات این حوزه است.

همچنین مطالعات در زمینه مهندسی بافت‌های پیچیده‌تر مانند کبد، کلیه و عروق خونی ادامه دارد. با این حال، بسیاری از این فناوری‌ها همچنان در مراحل پژوهشی یا پیش‌بالینی قرار دارند و برای استفاده گسترده در درمان بیماران، نیازمند طی مراحل ارزیابی ایمنی و اثربخشی و دریافت مجوزهای لازم هستند.

چالش‌های پیش‌روی کاربرد بالینی

با وجود ظرفیت‌های قابل توجه نانوفناوری و مهندسی بافت، چالش‌هایی همچون ارزیابی ایمنی بلندمدت نانومواد، استانداردسازی فرآیند تولید، کنترل کیفیت، تولید در مقیاس انبوه، هزینه‌های توسعه و الزامات نظارتی، از مهم‌ترین موانع توسعه و تجاری‌سازی این فناوری‌ها محسوب می‌شوند.

تداوم همکاری میان متخصصان نانوفناوری، مهندسی پزشکی، زیست‌شناسی سلولی و مولکولی و علوم بالینی می‌تواند زمینه را برای توسعه فناوری‌های ایمن‌تر و مؤثرتر در پزشکی بازساختی فراهم کند.

بر این اساس، همگرایی نانوفناوری و مهندسی بافت می‌تواند در آینده، در کنار سایر فناوری‌های نوین، به توسعه روش‌های دقیق‌تر و شخصی‌سازی‌شده‌تر برای ترمیم و بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده کمک کند.

دکتر «مبین حقدل» عضو هیات علمی گروه مهندسی بافت دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی شیراز