در سال‌های اخیر، نقش میکروبیوم روده در سلامت انسان به یکی از موضوعات مورد توجه در حوزه پزشکی مولکولی تبدیل شده است؛ موضوعی که پژوهشگران را به بررسی ارتباط میان میکروارگانیسم‌های ساکن روده، عملکرد مغز، وزن بدن و بیماری‌های متابولیک سوق داده است.

به گزارش روابط عمومی دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی ، روده انسان محل زندگی مجموعه گسترده‌ای از میکروارگانیسم‌ها شامل باکتری‌ها، ویروس‌ها و قارچ‌هاست که در مجموع، «میکروبیوم روده» نامیده می‌شوند. این مجموعه میکروبی تنها در فرایند هضم و جذب مواد غذایی نقش ندارد، بلکه می‌تواند با سیستم ایمنی، متابولیسم و عملکرد عصبی بدن نیز در ارتباط باشد.

یکی از محورهای مهم پژوهش‌های پزشکی مولکولی در این زمینه، محور روده ـ مغز است. شواهد علمی نشان می‌دهد که ارتباط میان دستگاه گوارش و مغز از مسیرهای مختلفی از جمله سیستم عصبی، هورمون‌ها، پیام‌رسان‌های ایمنی و متابولیت‌های تولیدشده توسط میکروب‌های روده برقرار می‌شود.

برخی باکتری‌های روده در فرایند تخمیر فیبرهای غذایی، ترکیباتی مانند اسیدهای چرب زنجیره‌کوتاه تولید می‌کنند. این مولکول‌ها می‌توانند بر سلول‌های روده، سیستم ایمنی و برخی مسیرهای متابولیکی بدن اثرگذار باشند. همین موضوع، توجه پژوهشگران را به نقش میکروبیوم در سلامت متابولیک و عملکرد سایر اندام‌ها افزایش داده است.

از سوی دیگر، مطالعات متعددی ارتباط میان ترکیب میکروبیوم و چاقی و اختلالات متابولیک را بررسی کرده‌اند. با این حال، متخصصان تأکید دارند که مشاهده ارتباط میان تغییرات میکروبیوم و یک بیماری، لزوماً به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست و برای تعیین نقش دقیق هر گروه از میکروارگانیسم‌ها، به مطالعات بیشتری نیاز است.

عوامل مختلفی از جمله نوع رژیم غذایی، میزان مصرف فیبر، فعالیت بدنی، مصرف داروها به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها، سن و شرایط محیطی می‌توانند بر ترکیب میکروبیوم روده تأثیر بگذارند. از این رو، توجه به الگوی تغذیه سالم و متنوع و استفاده منطقی از داروها می‌تواند در حفظ سلامت این اکوسیستم پیچیده نقش داشته باشد.

اهمیت روزافزون میکروبیوم روده سبب شده است این حوزه به یکی از زمینه‌های جذاب در پزشکی مولکولی و پزشکی دقیق تبدیل شود. پژوهشگران امیدوارند با شناخت بهتر تعامل میان میکروبیوم، ژن‌ها، رژیم غذایی و عوامل محیطی، در آینده بتوانند راهکارهای دقیق‌تری برای پیشگیری، تشخیص و درمان برخی بیماری‌ها ارائه کنند.

اگرچه هنوز پرسش‌های بسیاری درباره چگونگی اثرگذاری میکروبیوم بر مغز، وزن و سلامت عمومی بدن بدون پاسخ مانده است، اما یک نکته روشن است: شناخت میکروارگانیسم‌های ساکن روده می‌تواند دریچه تازه‌ای برای درک پیچیدگی سلامت انسان و توسعه پزشکی آینده بگشاید.

دکتر «جعفر فلاحی» عضو هیات علمی گروه پزشکی مولکولی دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی شیراز