افزایش جمعیت حیوانات بلاصاحب در سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های مهم در حوزه‌های سلامت عمومی، بهداشت محیط و مدیریت شهری تبدیل شده است.

این موضوع علاوه بر پیامدهای زیست‌محیطی، می‌تواند زمینه‌ساز گسترش بیماری‌های مشترک میان انسان و حیوان و برهم‌خوردن تعادل اکولوژیک در محیط‌های شهری شود.
در این میان، «علوم بیولوژی تولیدمثل» به‌عنوان یک دانش تخصصی، ظرفیت بالایی برای ارائه راهکارهای علمی، پایدار و اخلاق‌مدار جهت مدیریت جمعیت این حیوانات دارد. در واقع، با شناخت دقیق سازوکارهای فیزیولوژیک (چگونگی عملکرد بدن) و چرخه‌های باروری این حیوانات، می‌توان برنامه‌های کنترلی را بسیار دقیق‌تر و اثربخش‌تر از روش‌های سنتی طراحی کرد.
بر پایه این دانش، می‌توان به جای روش‌های غیرپایدار، از راهکارهای علمی و استاندارد استفاده کرد.

این راهکارها شامل موارد زیر است:

جراحی‌های هدفمند: عقیم‌سازی استاندارد برای کنترل جمعیت.روش‌های نوین نظارتی: استفاده از ابزارهای تشخیصی و پایش دقیق وضعیت باروری برای مداخله در زمان مناسب.

مداخلات فیزیولوژیک: به‌کارگیری روش‌های علمی (مانند تنظیم‌کننده‌های هورمونی ایمن) برای مدیریت و کاهش نرخ زادآوری به‌صورت کنترل‌شده.

اجرای این رویکردهای مبتنی بر علم، ضمن کاهش تکثیر بی‌رویه، به ارتقای سطح بهداشت عمومی و بهبود وضعیت رفاهی حیوانات کمک شایانی خواهد کرد.
صاحب‌نظران بر این باورند که مواجهه مؤثر با این پدیده، نیازمند رویکردی بین‌رشته‌ای و مبتنی بر شواهد علمی است. همکاری منسجم میان متخصصان تولیدمثل، دامپزشکان، پژوهشگران حوزه سلامت، مدیران شهری و سیاست‌گذاران، برای تدوین برنامه‌های جامع و عملیاتی، امری ضروری است.
توسعه و حمایت از پژوهش‌های کاربردی در حوزه بیولوژی تولیدمثل، مسیر را برای دستیابی به روش‌های کم‌هزینه‌تر، پایدارتر و انسانی‌تر در مدیریت جمعیت حیوانات هموار می‌سازد و گامی مهم در جهت تأمین سلامت جامعه و حفاظت از محیط‌زیست خواهد بود.

دکتر «مریم محل دشتیان» عضو هیات علمی گروه بیولوژی تولید مثل دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی