هر داروی جدید، پیش از آنکه به قفسه داروخانه‌ها برسد یا جان بیماری را نجات دهد، سفری طولانی و پرچالش را طی می‌کند.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مسیر، استفاده از مدل‌های سلولی و حیوانی است؛ ابزارهایی که به دانشمندان کمک می‌کنند رفتار بیماری‌ها را بهتر بشناسند و اثربخشی و ایمنی داروهای جدید را پیش از ورود به مطالعات انسانی ارزیابی کنند.

 امروزه پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه پزشکی مقایسه‌ای و علوم بیومدیکال، نقش این مدل‌ها را بیش از هر زمان دیگری پررنگ کرده است.

پژوهشگران با استفاده از سلول‌های انسانی کشت‌شده، اندام‌واره‌ها (ارگانوئیدها) و مدل‌های حیوانی استاندارد، می‌توانند فرآیندهای پیچیده‌ای مانند رشد سرطان، بیماری‌های عصبی، دیابت، بیماری‌های قلبی و حتی بیماری‌های عفونی را با دقت بیشتری بررسی کنند.

 این رویکرد نه‌تنها زمان کشف داروهای جدید را کاهش می‌دهد، بلکه به کاهش تعداد حیوانات در هر مطالعه می‌انجامد. در پزشکی مقایسه‌ای، شباهت‌های زیستی میان انسان و حیوانات به فرصتی ارزشمند برای توسعه درمان‌های نوین تبدیل شده است.

بسیاری از بیماری‌هایی که در انسان مشاهده می‌شوند، در برخی گونه‌های حیوانی نیز به شکل طبیعی یا القاشده بروز می‌کنند. مطالعه این شباهت‌ها که در حوزه پزشکی واحد (One Medicine) قرار دارد به پژوهشگران امکان می‌دهد مکانیسم بیماری را بهتر درک کرده و درمان‌های مؤثرتری طراحی کنند؛ درمان‌هایی که در نهایت هم به سلامت انسان و هم به سلامت حیوانات (One Health) کمک خواهند کرد.

در کنار مدل‌های حیوانی، انجام آزمایشات بر روی ارگان¬های باقی مانده از کشتارگاه¬های دام یا بستر فرآورده های دامی مانند تخم مرغ محیط آزمایشگاهی اخلاقی تر و در عین حال کنترل شده تری را برای مطالعات موردی فراهم نمایند.

این فناوری به پژوهشگران اجازه می‌دهد بدون نیاز به آزمایش‌های گسترده، اثر داروها را روی بافت‌های مشابه بدن انسان بررسی کنند و گزینه‌های درمانی امیدوارکننده را با دقت بیشتری انتخاب کنند. نتیجه آنکه، آینده پژوهش‌های دارویی در استفاده هوشمندانه و مکمل از مدل‌های سلولی، حیوانی و فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی نهفته است.

این هم‌افزایی می‌تواند هزینه‌های تحقیق و توسعه را کاهش دهد، تعداد آزمایش‌های غیرضروری را محدود کند و روند دستیابی به درمان‌های ایمن و مؤثر را سرعت ببخشد. هرگام از سوی مسئولین ذیصلاح در توسعه این فناوری‌ها، امید تازه‌ای برای بیماران، پژوهشگران و جامعه پزشکی ایجاد می‌کند و افق‌های جدیدی را در کشف داروهای نوین و ارتقای سلامت انسان و حیوان در قالب دانش «سلامت واحد» پیش روی جامعه می‌گشاید.

دکتر «سیده سارا هاشمی» مدیر گروه رشته علوم بیومدیکال مقایسه ای دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی