شاید تصور کنیم بیماری‌ها تنها از انسان به انسان منتقل می‌شوند، اما واقعیت این است که بیش از ۶۰ درصد بیماری‌های عفونی شناخته‌شده در انسان، منشأ حیوانی دارند. این بیماری‌ها که با عنوان زئونوز شناخته می‌شوند، یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی در جهان به شمار می‌روند و آگاهی درباره آن‌ها، نخستین گام در پیشگیری و حفاظت از سلامت جامعه است.

زئونوز به بیماری‌هایی گفته می‌شود که می‌توانند بین حیوان و انسان منتقل شوند. این انتقال ممکن است از طریق تماس مستقیم با حیوانات، مصرف فرآورده‌های دامی آلوده، گزش حشرات، آب و غذای آلوده یا حتی محیط‌های آلوده رخ دهد. دام‌ها، حیوانات خانگی و حیات‌وحش، هر یک می‌توانند در چرخه انتقال برخی از این بیماری‌ها نقش داشته باشند؛ به همین دلیل همکاری میان دامپزشکان، پزشکان و متخصصان بهداشت، نقش کلیدی در کنترل آن‌ها دارد.

بیماری‌های انگلی، یکی از مهم‌ترین گروه‌های زئونوز هستند. انگل‌هایی مانند کرم‌ها و تک‌یاخته‌ها می‌توانند از طریق مواد غذایی یا تماس با حیوانات به انسان منتقل شوند و مشکلات گوارشی، کبدی یا سایر عوارض را ایجاد کنند. در کنار آن‌ها، بیماری‌های قارچی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند؛ برخی قارچ‌ها از طریق تماس با حیوانات مبتلا یا وسایل آلوده به پوست و مو منتقل شده و در صورت بی‌توجهی، به‌راحتی در میان اعضای خانواده گسترش می‌یابند.

باکتری‌ها نیز سهم قابل توجهی در بیماری‌های مشترک انسان و حیوان دارند. بیماری‌هایی مانند تب مالت، لپتوسپیروز و سالمونلوز از شناخته‌شده‌ترین بیماری‌های باکتریایی زئونوز هستند که رعایت بهداشت فردی، مصرف فرآورده‌های دامی پاستوریزه و مراقبت‌های دامپزشکی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از آن‌ها داشته باشد.

در میان گروه‌های مختلف جامعه، کودکان به دلیل سیستم ایمنی در حال رشد و تماس بیشتر با حیوانات، آسیب‌پذیرترین گروه در برابر بسیاری از بیماری‌های مشترک محسوب می‌شوند. سالمندان و افرادی که دچار نقص سیستم ایمنی هستند نیز در صورت ابتلا، بیشتر در معرض بروز عوارض شدید قرار دارند. همچنین زنان باردار باید نسبت به برخی بیماری‌های مشترک حساسیت بیشتری داشته باشند، زیرا برخی عوامل بیماری‌زا می‌توانند سلامت مادر و جنین را تحت تأثیر قرار دهند.

متخصصان تأکید می‌کنند که پیشگیری، مؤثرترین راه مقابله با زئونوز است. شست‌وشوی منظم دست‌ها، واکسیناسیون دام‌ها و حیوانات خانگی، مراجعه دوره‌ای به دامپزشک، مصرف شیر و فرآورده‌های لبنی پاستوریزه، پخت کامل گوشت و رعایت اصول بهداشتی هنگام تماس با حیوانات، از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین اقدامات برای کاهش خطر انتقال این بیماری‌ها هستند.

سلامت انسان، حیوان و محیط زیست به یکدیگر وابسته است. با افزایش آگاهی عمومی و تقویت همکاری میان حوزه‌های دامپزشکی، پزشکی و بهداشت، می‌توان گامی مؤثر در کنترل بیماری‌های مشترک انسان و حیوان برداشت و جامعه‌ای سالم‌تر برای نسل امروز و آینده ساخت.

«محبوبه صادقی» کارشناس آزمایشگاه بیوتکنولوژی پزشکی دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی