سرطان پستان و سرطان دهانه رحم از شایع‌ترین سرطان‌های زنان هستند. عواملی مانند سن، ژنتیک و سابقه خانوادگی قابل تغییر نیستند، اما سبک زندگی نقش مهمی در کاهش یا افزایش خطر ابتلا دارد. در این میان، خواب کافی، مدیریت استرس و حفظ وزن سالم از مهم‌ترین عوامل قابل کنترل محسوب می‌شوند.

خواب؛ زمان ترمیم بدن
خواب فقط برای رفع خستگی نیست، بلکه در آن بدن فرآیندهای ترمیمی و تنظیم هورمونی را انجام می‌دهد. کمبود یا بی‌نظمی خواب می‌تواند تعادل هورمون‌ها را بر هم بزند، التهاب را افزایش دهد و عملکرد سیستم ایمنی را کاهش دهد.
اگرچه ارتباط مستقیم خواب با سرطان هنوز به‌طور کامل اثبات نشده است، اما شواهد نشان می‌دهد خواب کافی و منظم به حفظ سلامت عمومی و کاهش عوامل خطر کمک می‌کند. توصیه می‌شود بزرگسالان هر شب ۷ تا ۹ ساعت خواب باکیفیت داشته باشند.

استرس؛ عامل پنهان اما قابل کنترل
استرس بخشی طبیعی از زندگی است، اما تداوم آن می‌تواند به سلامت جسم و روان آسیب بزند. استرس مزمن با افزایش هورمون کورتیزول، ممکن است عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف کرده و التهاب بدن را افزایش دهد. همچنین می‌تواند به رفتارهای ناسالم مانند کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب و اختلال خواب منجر شود.
هیچ شواهدی وجود ندارد که استرس به‌تنهایی باعث سرطان شود، اما می‌تواند از طریق تأثیر بر سبک زندگی و بدن، خطر برخی بیماری‌ها را افزایش دهد. فعالیت بدنی، تنفس عمیق، مدیتیشن، ارتباط اجتماعی و در صورت نیاز مشاوره روان‌شناسی از راه‌های مؤثر کنترل استرس هستند.

اضافه‌وزن؛ عامل خطر قابل پیشگیری
چاقی و اضافه‌وزن از مهم‌ترین عوامل خطر قابل اصلاح در بسیاری از سرطان‌ها هستند. بافت چربی علاوه بر ذخیره انرژی، هورمون‌ها و موادی تولید می‌کند که می‌توانند التهاب و اختلالات هورمونی ایجاد کنند.
در سرطان پستان، به‌ویژه پس از یائسگی، ارتباط اضافه‌وزن با افزایش خطر ابتلا به‌خوبی شناخته شده است. سازمان جهانی بهداشت و انجمن سرطان آمریکا، حفظ وزن سالم، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی منظم را از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری می‌دانند. توصیه می‌شود حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته انجام شود و مصرف میوه، سبزیجات و غلات کامل افزایش یابد.

سرطان دهانه رحم؛ پیشگیری مؤثر با واکسن و غربالگری
مهم‌ترین علت سرطان دهانه رحم، عفونت پایدار با ویروس HPV است. بنابراین واکسیناسیون HPV و انجام منظم غربالگری (پاپ‌اسمیر یا تست HPV) مؤثرترین روش‌های پیشگیری هستند.
با این حال، سبک زندگی سالم نیز نقش حمایتی دارد. خواب کافی، کنترل استرس، فعالیت بدنی و حفظ وزن مناسب می‌توانند به تقویت سیستم ایمنی و کاهش احتمال ماندگاری عفونت‌ها کمک کنند.
توصیه‌های ساده برای کاهش خطر سرطان
۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه باکیفیت داشته باشید
فعالیت بدنی منظم را در برنامه روزانه قرار دهید وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید
مصرف میوه، سبزیجات و غلات کامل را افزایش دهید از مصرف دخانیات و الکل پرهیز کنید
استرس را با روش‌های سالم مدیریت کنید در صورت توصیه پزشک واکسن HPV دریافت کنید
غربالگری‌های سرطان پستان و دهانه رحم را منظم انجام دهید.

جمع‌بندی
پیشگیری از سرطان نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل مجموعه‌ای از انتخاب‌های سالم در زندگی روزمره است. خواب کافی، کنترل استرس و حفظ وزن مناسب در کنار تغذیه سالم، فعالیت بدنی، واکسیناسیون HPV و غربالگری منظم می‌توانند به کاهش خطر ابتلا و ارتقای سلامت عمومی کمک کنند. این اقدامات تضمین‌کننده پیشگیری کامل نیستند، اما بر اساس شواهد علمی، نقش مهمی در کاهش خطر بیماری دارند.

دکتر «روح اله زاهدیان» عضو هیات علمی گروه علوم اعصاب دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی