چاقی و پرخوری پدیده‌هایی پیچیده هستند که نه تنها به عوامل محیطی و روانی بلکه به ساختار و عملکرد مدارهای عصبی مغز نیز وابسته‌اند.

نوروساینس با بررسی دقیق مدارهای عصبی دخیل در فرآیندهای خوردن و تنظیم اشتها، نقش کلیدی در فهم مکانیسم‌های زیربنایی پرخوری دارد.

یکی از این مدارها، مدار پاداش مغز است که شامل ساختارهایی مانند (ventral tegmental area) و هسته‌ی اکومبنس (nucleus accumbens) می‌شود. این مدار با ترشح نوروترانسمیترهایی مثل دوپامین، احساس لذت و رضایت پس از خوردن غذاهای خوشمزه را ایجاد می‌کند و در پرخوری‌های هیجانی یا وسواس‌گونه نقش مهمی دارد.
از سوی دیگر، پرخوری به تفاوت‌های شناختی و عملکردی در بخش‌هایی از مغز همچون قشر پیش‌پیشانی (prefrontal cortex) نیز مرتبط است؛ جایی که کنترل رفتاری، تصمیم‌گیری و مهار تکانه‌ها مدیریت می‌شود.

 در افراد مبتلا به پرخوری، فعالیت این بخش مغز کاهش یافته و توانایی آنها برای کنترل هوس‌ها و مقاومت در برابر خوردن بیش از حد مختل می‌شود. این تغییرات نوروساینس باعث می‌شود چرخه‌ی پرخوری و اضافه‌وزن به سختی شکسته شود، چرا که محرک‌های محیطی و درونی به شدت بر مدارهای پاداش تاثیر می‌گذارند.
نوروساینس با شناخت این مدارهای عصبی و عملکردهای مغزی می‌تواند راهکارهای درمانی هدفمند و نوآورانه‌ای ارائه دهد. به عنوان مثال، تکنیک‌هایی مثل تحریک مغناطیسی مغز (TMS) یا درمان‌های دارویی که روی تنظیم دوپامین و سایر نوروترانسمیترها تمرکز دارند، به بازتنظیم مدارهای پاداش و افزایش توان مهاری قشر پیش‌پیشانی کمک می‌کنند. همچنین، شناخت بهتر الگوهای عصبی پرخوری به توسعه برنامه‌های شناختی-رفتاری و مداخلات روان‌شناختی موثرتر منجر شده است که با هدف تقویت مهارت‌های کنترل تکانه و مدیریت استرس، رفتارهای تغذیه‌ای ناسالم را کاهش می‌دهند.
در نهایت، مطالعات نوروساینس نه تنها درک عمیق‌تری از ریشه‌های بیولوژیکی و شناختی پرخوری به ما می‌دهد، بلکه پنجره‌ای به سوی درمان‌های دقیق‌تر و فردی‌سازی شده برای مبارزه با چاقی و اختلالات خوردن باز می‌کند. این دانش نوین، امیدهای تازه‌ای برای بهبود کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر در سراسر جهان فراهم می‌آورد.

دکتر هادی علیقلی عضو هیأت علمی گروه علوم اعصاب دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی