در یکی از دستاوردهای مهم سال ۲۰۲۶ در حوزه نانوفناوری پزشکی، پژوهشگران دانشگاه فناوری سیدنی (UTS) با همکاری محققانی از دانشگاه کلمبیا و دانشگاه هنان، سامانه‌ای جدید بر پایه نانوذرات با نام کایمراهای هدف‌گیر نانوذره‌ای (NPTACs) را معرفی کرده‌اند.

 نتایج این پژوهش در نشریه Nature Nanotechnology منتشر شده و می‌تواند گامی مهم در توسعه درمان‌های دقیق برای بیماری‌های پیچیده باشد.

برخلاف روش‌های قدیمی دارورسانی که فقط نقش «حامل دارو» را دارند، NPTACs طوری طراحی شده‌اند که علاوه بر پیدا کردن هدف‌های بیماری‌زا، خودشان هم در نابودی آن‌ها نقش مستقیم دارند.

این سامانه می‌تواند پروتئین‌های مشکل‌ساز را به مسیر طبیعی پاک‌سازی داخل سلول هدایت کرده و آن‌ها را از بین ببرد. این موضوع به‌ویژه برای موادی مهم است که قبلاً امکان هدف‌گیری مؤثر آن‌ها وجود نداشت.
کاربرد این فناوری در درمان سرطان بسیار قابل توجه است. برای مثال، پروتئین EGFR که باعث رشد بیش از حد سلول‌های سرطانی می‌شود، و همچنین PD-L1 که به سلول‌های سرطانی کمک می‌کند از سیستم ایمنی فرار کنند، از اهداف اصلی این روش در آزمایش‌های اولیه بوده‌اند.

در بیماری‌های مغزی مانند آلزایمر و پارکینسون نیز تجمع پروتئین‌های خراب در مغز یکی از دلایل اصلی بیماری است. این فناوری به دلیل توانایی عبور از سد محافظ مغز، می‌تواند به درمان مستقیم این بیماری‌ها کمک کند.
همچنین این روش می‌تواند در بیماری‌های خودایمنی و التهابی مزمن نیز کاربرد داشته باشد؛ بیماری‌هایی که در آن‌ها سیستم ایمنی بدن به اشتباه فعال می‌شود یا دچار اختلال در تنظیم می‌گردد.

از ویژگی‌های مهم این فناوری می‌توان به هدف‌گیری دقیق بافت‌ها، توانایی از بین بردن پروتئین‌ها داخل و خارج سلول، عبور از سد خونی-مغزی، طراحی قابل تنظیم و امکان ترکیب هم‌زمان تشخیص و درمان اشاره کرد. همچنین استفاده از موادی که قبلاً در پزشکی تأیید شده‌اند، می‌تواند روند استفاده درمانی از این فناوری را سریع‌تر کند.
در مجموع، معرفی کایمراهای هدف‌گیر نانوذره‌ای (NPTACs) نشان‌دهنده تغییر مهمی در نانوفناوری پزشکی است؛ به‌طوری که نانوذرات دیگر فقط نقش حامل دارو را ندارند، بلکه خودشان به‌عنوان ابزار فعال درمانی عمل می‌کنند.

در صورت موفقیت در مراحل آزمایش‌های انسانی، این فناوری می‌تواند مسیر درمان بیماری‌هایی مانند سرطان، بیماری‌های عصبی و اختلالات ایمنی را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.

دکتر «سارا تکلو» گروه نانوفناوری پزشکی