دانشکده علوم و فن آوری های نوین شیراز
حملهی شرم چیست و در بدن چه میگذرد؟
گاهی در موقعیتهایی قرار میگیریم که ناگهان حس میکنیم دلمان میخواهد ناپدید شویم؛ نگاهمان را برمیگردانیم، بدنمان جمع میشود یا حس میکنیم زمین زیر پایمان خالی شده است. بسیاری از افراد این تجربه را بارها داشتهاند، بیآنکه نامی برایش بدانند. این واکنش ناگهانی، همان چیزی است که میتوان آن را «حملهی شرم» نامید؛ تجربهای طبیعی و کاملاً انسانی که ریشه در واکنشهای بدنی و غریزی دارد، نه فقط در افکار یا قضاوتهای ذهنی. شناخت این واکنش به ما کمک میکند بهتر آن را مدیریت کنیم و اجازه ندهیم وارد چرخه فرسایندهی «مارپیچ شرم» شود.
حملهی شرم چیست؟
شرم یک احساس صرفاً ذهنی نیست. قبل از آنکه حتی فکر کنیم «چرا اینطور شدم؟»، بدن ما واکنشی سریع و غریزی نشان میدهد. شرم میتواند مانند یک شوک یا موج ناگهانی ظاهر شود و کل سیستم عصبی را درگیر کند.
چه زمانهایی این اتفاق رخ میدهد؟
• زمانی که احساس میکنیم رفتاری برخلاف ارزشهای شخصی انجام دادهایم.
• وقتی تصور میکنیم نتوانستهایم در یک موقعیت از خودمان دفاع کنیم.
• زمانی که کنترل یک موقعیت از دستمان خارج شده و صرفاً شاهد آن بودهایم.
• وقتی بعد از یک رفتار، ناگهان از خودمان ناراضی میشویم یا احساس میکنیم «ای کاش بهتر عمل میکردم».
نشانههای بدنی حملهی شرم
شرم همیشه در بدن آغاز میشود و سپس افکار و احساسات را فعال میکند.
نشانههای رایج شامل:
• داغ شدن صورت، گونهها یا گوشها
• انقباض در شکم یا قفسه سینه
• پایین نگاه کردن، خم شدن شانهها یا کوچک کردن بدن
• قفل شدن زبان
• بیحرکتی یا تلاش برای پنهان شدن
• میل شدید برای ترک موقعیت یا فاصله گرفتن از دیگران
پس از این واکنش، بسیاری از افراد تلاش میکنند آن را پنهان کنند:
خندهی عصبی، رفتار تهاجمی، سکوت یا کنارهگیری.
چگونه با حملهی شرم کنار بیاییم؟
هدف این نیست که شرم را حذف کنیم؛ هدف این است که آگاهانه آن را مشاهده و تنظیم کنیم تا به مارپیچ شرم تبدیل نشود.
مرحله اول: مشاهده بدون قضاوت
به بدنتان نگاه کنید و تنها آنچه رخ میدهد را توصیف کنید:
• بدنم داغ شده.
• احساس میکنم شکمم جمع شده.
توصیف، شدت تجربه را کاهش میدهد.
مرحله دوم: کنجکاوی بهجای سرزنش
شرم با قضاوت قویتر میشود،اما با کنجکاوی نرمتر.
از خود بپرسید:دقیقاً چه چیزی باعث این واکنش شد؟
مرحله سوم: برگشتن به بدن
چون شرم اول در بدن ظاهر میشود، دوباره توجه را به بدن برگردانید:
• این حس دقیقاً کجاست؟ گلو؟ شکم؟ قفسه سینه؟
• الان کجای بدنم کمی آرامتر است؟ کف پا؟ جایی که به صندلی تکیه دادم؟
این تمرکز، سیستم عصبی را از حالت تهدید به حالت آرامسازی میبرد.
مرحله چهارم: نامگذاری تجربه
نام گذاشتن، قدرت هیجان را کاهش میدهد:
• جمع شدن
•یخزدگی
•پنهان شدن
• گر گرفتن
هر نامی که با تجربه شما همخوان است را انتخاب کنید.
فهمیدن پیام شرم: بازچارچوبسازی تجربهشرم فقط یک هیجان آزاردهنده نیست؛اغلب یک پیام قدیمی و محافظتی دارد.
برای مثال:اگر نام تجربه «پنهان شدن» بود، میتوان پرسید:
• این حس تلاش میکند از چه چیزی مراقبت کند؟
•میخواهد درباره چه چیزی به من هشدار بدهد؟
• اگر این حس هوشمند بود، هدفش چه بود؟
نتیجه را میتوان در یک جمله خلاصه کرد:
• بدنم تلاش میکند مرا امن نگه دارد.
• میخواهد از طرد شدن جلوگیری کند.
• به من یادآوری میکند چیزی درونی تحریک شده.
این بازچارچوبسازی باعث میشود شرم از یک “دشمن” به یک “پیامرسان” تبدیل شود.
- محل دقیق حس را در بدن پیدا کنید.
- . نقطهای از بدن که احساس ثبات یا آرامش دارد را پیدا کنید.
- بپرسید: اگر این حس حرف میزد، پیام مراقبتیاش چه بود؟این تمرین ساده میتواند شدت و مدت حمله شرم را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
به صورت کلی شرم پدیدهای طبیعی و انسانی است؛ نه نشانه ضعف، نه نشانه ناتوانی.
بدن در زمان شرم تلاش میکند ما را کمتر در معرض قضاوت قرار دهد و در نتیجه احساس امنیت بیشتری ایجاد کند. وقتی یاد بگیریم این واکنش بدنی را ببینیم، به آن گوش دهیم و پیامش را بفهمیم، دیگر در آن غرق نمیشویم و از مارپیچ شرم خارج خواهیم شد.شرم میتواند دیده شود، نامگذاری شود و دوباره به آرامی عبور کند-اگر با بدمان مهربان باشیم، حتی وقتی شرمگین است.
روح اله رستمی دانشجوی دکتری علوم اعصاب دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی
نظر دهید