با توجه به ارتباط هانتاویروس‌ها با جوندگان و احتمال بروز بیماری‌های شدید در انسان، آگاهی از راه‌های انتقال، رعایت اصول بهداشت محیط و شناسایی زودهنگام بیماران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ موضوعی که از سوی متخصصان دانشگاه علوم پزشکی شیراز بر ضرورت توجه به آن در نظام سلامت تأکید شده است.

به گزارش روابط عمومی دانشکده علوم فن آوری های نوین پزشکی ، هانتاویروس‌ها گروهی از ویروس‌ها هستند که مخزن طبیعی برخی از آن‌ها جوندگان محسوب می‌شوند. این ویروس‌ها در برخی مناطق جهان با بروز بیماری‌های شدید در انسان از جمله تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی و سندرم ریوی ناشی از هانتاویروس ارتباط دارند.

برخی جوندگان آلوده می‌توانند ویروس را از طریق ادرار، مدفوع و بزاق دفع کنند و تماس انسان با ترشحات یا ذرات آلوده، به‌ویژه در محیط‌های بسته و دارای گردوغبار، می‌تواند زمینه انتقال بیماری را فراهم کند.

انتقال بیماری بیشتر از طریق تماس با محیط آلوده

دکتر «سیده سارا هاشمی»مدیرگروه علوم بیومدیکال مقایسه‌ای دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی با اشاره به راه‌های انتقال هانتاویروس، گفت: مهم‌ترین مسیر انتقال برخی انواع هانتاویروس به انسان، استنشاق ذرات آلوده‌ای است که در اثر خشک شدن ترشحات جوندگان و سپس جابه‌جایی گردوغبار در محیط ایجاد می‌شود.

وی افزود: به همین دلیل، تمیز کردن انبارها، طویله‌ها، فضاهای کم‌تردد و محل‌هایی که احتمال حضور جوندگان در آن‌ها وجود دارد، باید با رعایت اصول بهداشت و ایمنی انجام شود و از جارو کردن خشک چنین محیط‌هایی پرهیز شود.

دکتر هاشمی با بیان اینکه بیشتر هانتاویروس‌ها انتقال مؤثر انسان به انسان ندارند، ادامه داد: در نتیجه، الگوی انتقال آن‌ها با بیماری‌هایی مانند کووید-۱۹ متفاوت است. با این حال، برخی گونه‌ها از جمله ویروس آندِس در آمریکای جنوبی، قابلیت انتقال انسان به انسان در شرایط تماس نزدیک و طولانی‌مدت را نشان داده‌اند.

دو تظاهر بالینی مهم هانتاویروس

مدیرگروه علوم بیومدیکال مقایسه‌ای دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی درباره تظاهرات بالینی بیماری، اظهار کرد: مبتلایان به هانتاویروس می‌توانند با دو الگوی بالینی اصلی مواجه شوند؛ در برخی موارد، بیماری به صورت تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی و در برخی انواع دیگر به صورت سندرم ریوی ناشی از هانتاویروس بروز می‌کند.

وی اضافه کرد: شروع بیماری ممکن است با علائمی مشابه بیماری‌های ویروسی شایع، از جمله تب، ضعف و علائم شبه‌آنفلوانزا همراه باشد، اما در ادامه ممکن است عوارض جدی مانند اختلال عملکرد کلیه یا در نوع ریوی، تنگی نفس شدید و اختلالات قلبی ـ عروقی ایجاد شود.

ایشان با اشاره به شدت بیماری در برخی موارد، تأکید کرد: تشخیص زودهنگام و ارائه مراقبت‌های حمایتی مناسب، به‌ویژه در موارد شدید و نیازمند مراقبت‌های تنفسی یا کلیوی، نقش مهمی در مدیریت بیماری دارد.

توصیه‌های مهم برای پیشگیری

رئیس مرکز پزشکی مقایسه‌ای و تجربی دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز با تأکید بر اهمیت پیشگیری از تماس با جوندگان و محیط‌های آلوده، چند توصیه مهم را مطرح کرد.

وی گفت: افراد باید از تماس مستقیم با جوندگان وحشی، لاشه جوندگان و محل لانه آن‌ها خودداری کنند و مواد غذایی و زباله را در ظروف دربسته نگهداری کنند تا از ورود و تجمع جوندگان در محیط جلوگیری شود.

وی ادامه داد: برای نظافت فضاهای بسته و کم‌تردد که احتمال حضور جوندگان در آن‌ها وجود دارد، نباید از روش‌های خشک مانند جارو کردن استفاده شود؛ همچنین پیش از آغاز نظافت، باید امکان تهویه مناسب محیط فراهم شود.

دکتر هاشمی افزود: در صورت مشاهده فضولات یا لاشه جوندگان، ضدعفونی و پاک‌سازی باید با رعایت اصول ایمنی و استفاده از وسایل حفاظت فردی مناسب انجام شود و افراد از تماس مستقیم با مواد آلوده پرهیز کنند.

وی همچنین توصیه کرد: افرادی که پس از مواجهه قابل توجه با جوندگان یا محیط‌های آلوده، علائم بیماری‌های تب‌دار یا علائم تنفسی و کلیوی پیدا می‌کنند، موضوع مواجهه خود را هنگام مراجعه به پزشک مطرح کنند تا در صورت نیاز، هانتاویروس نیز در تشخیص افتراقی مورد توجه قرار گیرد.

ضرورت تقویت رویکرد «سلامت واحد»

متخصصان بر ضرورت توجه نظام سلامت به بیماری‌های مشترک میان انسان، حیوان و محیط زیست و استفاده از رویکرد سلامت واحد (One Health) در مدیریت خطرات مرتبط با جوندگان تأکید دارند.

در این رویکرد، همکاری میان دستگاه‌های متولی سلامت انسان، دام، محیط زیست، مدیریت شهری و سایر نهادهای مرتبط، می‌تواند در پایش جمعیت جوندگان، شناسایی کانون‌های خطر، آموزش عمومی و کاهش احتمال انتقال بیماری مؤثر باشد.

همچنین در صورت شناسایی موارد بیماری یا طغیان‌های احتمالی، تقویت همکاری بین‌بخشی میان وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی، سازمان حفاظت محیط زیست، جهاد کشاورزی، شهرداری‌ها و سایر دستگاه‌های مرتبط، برای شناسایی منبع مواجهه و کنترل عوامل خطر ضروری است.

از دیگر اقدامات پیشنهادی، افزایش آگاهی عمومی، توجه به هانتاویروس در تشخیص افتراقی موارد تب همراه با نارسایی حاد کلیه یا سندرم‌های شدید تنفسی، به‌ویژه در افراد دارای سابقه مواجهه با جوندگان، و تقویت نظام پایش و مراقبت بیماری است.

در مجموع، متخصصان تأکید دارند که با وجود تفاوت قابل توجه هانتاویروس‌ها با ویروس‌هایی که قابلیت انتقال گسترده انسان به انسان دارند، رعایت اصول بهداشت محیط، کنترل جمعیت جوندگان، تشخیص به‌موقع موارد مشکوک و همکاری بین‌بخشی می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری از بروز و گسترش موارد بیماری داشته باشد./ل.بهزادی

پایان خبر