سیگار یکی از شناخته‌شده‌ترین عوامل آسیب‌رسان به سیستم تولیدمثل زنان است. نیکوتین و هزاران ماده سمی دیگر موجود در دود سیگار، با اختلال در تعادل هورمونی، روند طبیعی تخمک‌گذاری را دچار مشکل می‌کنند. این مواد می‌توانند به سلامت تخمک‌ها آسیب برسانند و حتی باعث پیری زودرس تخمدان‌ها شوند، به طوری که زنان سیگاری معمولاً چند سال زودتر از سایر زنان وارد مرحله یائسگی می‌شوند. همچنین سیگار کشیدن تأثیر مستقیمی بر لایه داخلی رحم دارد و می‌تواند شرایط را برای لانه‌گزینی جنین دشوار کند؛ به همین دلیل، زنان سیگاری نه‌تنها برای باروری طبیعی با مشکل مواجه می‌شوند، بلکه پاسخ‌دهی آن‌ها به درمان‌های کمک‌باروری مانند IVF نیز کاهش می‌یابد و در صورت بارداری، خطر سقط جنین و عوارضی مثل زایمان زودرس در آن‌ها به مراتب بیشتر است.

تأثیر قلیان بر باروری زنان: 

قلیان نیز همانند سیگار، بلکه از برخی جهات با شدت بیشتری به باروری زنان ضربه می‌زند. باور رایجی که می‌گوید عبور دود از آب، سموم آن را کاهش می‌دهد، کاملاً اشتباه است. در یک جلسه معمولی قلیان که ممکن است یک ساعت یا بیشتر طول بکشد، فرد صدها پُک عمیق می‌زند و حجم بسیار زیادی از دود غلیظ حاوی نیکوتین، مونوکسید کربن و فلزات سنگین را وارد ریه‌های خود می‌کند. این سموم مستقیماً بر تخمدان‌ها اثر می‌گذارند و ذخیره تخمدانی را به شکل قابل‌توجهی کاهش می‌دهند. یعنی تعداد تخمک‌های قابل‌استفاده زن زودتر از موعد طبیعی کم می‌شود و همین موضوع، شانس بارداری را چه به طور طبیعی و چه با روش‌های درمانی، به شدت پایین می‌آورد. همچنین در دوران بارداری، مصرف قلیان با خطرات جدی مثل وزن کم نوزاد و زایمان زودرس همراه است که سلامت مادر و جنین را به مخاطره می‌اندازد.

مقایسه سیگار و قلیان از نظر شدت آسیب: 

اگر بخواهیم این دو را با هم مقایسه کنیم، باید گفت که سیگار و قلیان هر دو به یک اندازه برای باروری زنان خطرناک هستند، اما الگوی مصرف آن‌ها باعث می‌شود قلیان در عمل زیان بیشتری داشته باشد.

تصور عمومی بر آن است که قلیان به دلیل عبور دود از آب، خطری کمتر از سیگار برای سلامتی دارد، اما واقعیت علمی کاملاً خلاف این باور است.سیگار معمولاً در چند دقیقه مصرف می‌شود و تعداد پُک‌های آن محدود است، در حالی که قلیان یک تفریح ساعتی است که در آن فرد به دفعات بسیار بیشتری دود را عمیقاً استنشاق می‌کند. این یعنی در یک جلسه قلیان، مواد سمی و سرطان‌زای بیشتری نسبت به چندین نخ سیگار وارد بدن می‌شود. هر دو ماده باعث کاهش ذخیره تخمدان، اختلال در تخمک‌گذاری و کاهش کیفیت تخمک‌ها می‌شوند و هر دو خطر عوارض بارداری را بالا می‌برند. با این تفاوت که بسیاری از زنان از مضرات سیگار آگاه‌ترند و کمتر سراغ آن می‌روند، اما نسبت به قلیان تصور امن‌تری دارند و غافل از اینکه قلیان به دلیل حجم بالای دود، حتی می‌تواند ویران‌تر از سیگار عمل کند. در نهایت، از نظر متخصصان باروری، هر دو این دخانیات یک تهدید جدی محسوب می‌شوند و بهترین کار برای حفظ سلامت باروری، ترک کامل هر دوی آن‌هاست، به‌ویژه برای زنانی که به فکر مادر شدن هستند.

آسیب‌های سیگار و قلیان تنها به ناباروری ختم نمی‌شود و در صورت بارداری، عوارض آن بسیار خطرناک‌تر از سیگار خود را نشان می‌دهد. مصرف قلیان در دوران بارداری با افزایش چشمگیر خطر زایمان زودرس، وزن بسیار کم نوزاد هنگام تولد و حتی مرگ جنین همراه است، در حالی که بسیاری از زنان از این عوارض بی‌خبرند و گمان می‌کنند چون قلیان «طبیعی» یا «تفریحی» است، خطری ندارد.

واقعیت این است که برای سلامت باروری، قلیان هیچ مزیتی نسبت به سیگار ندارد و به دلیل الگوی مصرف طولانی‌تر و عمیق‌تر، حتی می‌تواند زیان‌بارتر باشد. به همین دلیل، به زنانی که قصد بارداری دارند یا در مسیر درمان ناباروری هستند، توصیه اکید می‌شود که مصرف هر گونه دخانیات از جمله قلیان را به طور کامل کنار بگذارند.

دکتر «سانار علایی» ،عضو هیات علمی گروه بیولوژی تولید مثل دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی