در عصر حاضر، هوش مصنوعی به سرعت در حال گسترش به تمامی جنبه‌های زندگی انسان است. این گسترش، نگرانی‌هایی را درباره کمرنگ شدن نقش هوش طبیعی و کاهش عملکردهای آن ایجاد کرده است. از این رو، توجه به هوش طبیعی مغز و تقویت توانمندی های شناختی آن می تواند راهگشا باشد.

توانمندی‌های شناختی را بشناسیم

توانمندی‌های شناختی مجموعه‌ای از عملکردهای عالی مغز هستند که در زندگی روزمره ما نقش کلیدی ایفا می‌کنند. این عملکردها شامل توجه، حافظه، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، کنترل مهاری و انعطاف‌پذیری شناختی می‌شوند.
برای مثال، وقتی در فروشگاهی می‌روید تا مربا بخرید، چندین توانمندی شناختی به طور همزمان فعال می‌شوند: حافظه آینده‌نگر شما یادآوری می‌کند که نیاز به مربا دارید، حافظه فضایی به شما کمک می‌کند تا قفسه مرباها را پیدا کنید، توجه پایدار شما را بر روی انواع مرباها متمرکز می‌کند، و توانمندی کنترل مهاری، شما را از خرید مربای مورد علاقه اما غیرضروری باز می‌دارد. در نهایت، ذهن شما تمام اطلاعات را تحلیل کرده و تصمیم نهایی را می‌گیرد و همه این مراحل در چند ثانیه اتفاق می‌افتد.

عوامل موثر بر توانمندی های شناختی

توانمندیهای شناختی انسان نه تنها تحت تأثیر ژنتیک قرار دارند، بلکه توسط عوامل محیطی مانند تغذیه، خواب، استرس، مصرف الکل، دخانیات، مواد مخدر و سطح فعالیت بدنی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

بیماری‌هایی مانند دمانس، آلزایمر، سکته مغزی، پارکینسون و اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی نیز می‌تواند به طور قابل توجهی عملکرد شناختی را مختل کنند. اما خبر خوب این است که امروزه ابزارهای تخصصی و دقیقی برای ارزیابی این توانمندی‌ها وجود دارد، که نه تنها به تشخیص زودهنگام اختلالات شناختی کمک می‌کنند، بلکه در پیگیری روند درمان و بازتوانی نیز مفید هستند.

توانمندی‌های شناختی قابل ارتقاء هستند

رویکردهای مبتنی بر علوم اعصاب، مانند تمرینات شناختی، تکنیک‌های مدیریت استرس و تغییر سبک زندگی، می‌تواند به بهبود عملکرد مغز کمک کند. به ویژه در کودکان، که پتانسیل یادگیری و تغییر بالایی دارند، سرمایه‌گذاری بر تشخیص زودهنگام و درمان اختلالات شناختی می‌تواند نسل آینده‌ای قوی‌تر و کارآمدتر را رقم بزند.
با آگاهی از توانمندیهای شناختی مغز و تقویت آنها، نه تنها نگرانی استفاده از هوش مصنوعی کاهش می یابد بلکه استفاده هوشمندانه از هوش مصنوعی جهت ارتقاء عملکردهای شناختی مغز را نیز ممکن می‌سازد.

دکتر «هادی علیقلی» عضو هیأت علمی گروه علوم اعصاب دانشکده علوم و فناوری‌های نوین پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز