دانشکده علوم و فن آوری های نوین شیراز
پزشکی بازساختی؛ از آزمایشگاه تا خانه
چگونه بدن ما هر روز در حال ترمیم و بازسازی است؟
به گزارش روابط عمومی دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی، دکتر مبین حقدل عضو هیأت علمی گروه مهندسی بافت دانشکده با بیان اینکه آیا پزشکی بازساختی فقط به آزمایشگاههای پیشرفته و درمانهای گرانقیمت محدود میشود، یا ما در زندگی روزمره نیز نقشی در فعالسازی این ظرفیتها داریم؟
وی با اشاره به اینکه پزشکی بازساختی شاخهای از پزشکی است که هدف آن بازگرداندن ساختار و عملکرد طبیعی بافتها و اندامها است. این حوزه بر سه پایه اصلی استوار است:
- سلولها (بهویژه سلولهای بنیادی)
- داربستهای زیستی (Scaffolds)
- سیگنالهای زیستی (مانند فاکتورهای رشد)
در مهندسی بافت، این سه عنصر بهگونهای طراحی و ترکیب میشوند که بافت جدیدی شبیه بافت طبیعی بدن شکل بگیرد. با این حال، بدن انسان بدون هیچ مداخله آزمایشگاهی نیز از همین اصول استفاده میکند.
او ادامه داد: هر زمان که دچار بریدگی پوست میشویم، مجموعهای هماهنگ از سلولها، پروتئینها و سیگنالهای شیمیایی فعال میشوند تا بافت آسیبدیده را ترمیم کنند. این فرآیند شامل:
- التهاب کنترلشده
- تکثیر سلولها
- تشکیل بافت جدید
- بازآرایی ساختار بافت
است. سرعت و کیفیت این ترمیم در افراد مختلف متفاوت است و این تفاوت، تنها به ژنتیک محدود نمیشود.
به گفته وی سبک زندگی نقش مهمی در موفقیت پزشکی بازساختی دارد.
۱. تغذیه؛ سوخت بازسازی
بدن برای ساخت بافت جدید به مواد اولیه نیاز دارد. پروتئینها، ویتامینها و مواد معدنی نقش کلیدی در این فرآیند دارند.
- پروتئینها: برای ساخت کلاژن، عضله و بافت همبند ضروریاند.
- ویتامین C: نقش اساسی در سنتز کلاژن دارد.
- ویتامین D و کلسیم: برای بازسازی استخوانها حیاتیاند.
- اسیدهای چرب امگا-۳: التهاب را کنترل کرده و ترمیم را بهبود میبخشند.
کمبود تغذیهای میتواند فرآیندهای بازساختی را بهطور جدی مختل کند، حتی اگر پیشرفتهترین درمانهای پزشکی در دسترس باشد.
۲. خواب؛ زمان طلایی ترمیم
بخش عمدهای از ترمیم بافتها در هنگام خواب اتفاق میافتد. در این زمان:
- ترشح هورمون رشد افزایش مییابد
- تکثیر سلولی تقویت میشود
- التهابهای مزمن کاهش مییابد
کمخوابی مزمن میتواند اثر بسیاری از درمانهای بازساختی را کاهش دهد و روند بهبود را کند کند.
۳. فعالیت بدنی؛ محرک بازسازی
ورزش مناسب و منظم، یکی از قویترین محرکهای طبیعی پزشکی بازساختی است.
- تمرین مقاومتی → تحریک بازسازی عضلات
- فعالیت هوازی → افزایش خونرسانی و اکسیژنرسانی
- حرکات کششی → حفظ سلامت بافتهای همبند
البته باید توجه داشت که تحریک بیش از حد بدون زمان کافی برای ریکاوری میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
۴. استرس؛ دشمن پنهان ترمیم
استرس مزمن با افزایش هورمون کورتیزول، فرآیندهای ترمیمی را سرکوب میکند. مطالعات نشان دادهاند که افراد با استرس بالا:
- دیرتر زخمهایشان بهبود مییابد
- پاسخ ضعیفتری به درمانهای بازساختی نشان میدهند
مدیریت استرس، مدیتیشن، تنفس عمیق و فعالیتهای آرامبخش میتوانند بهطور غیرمستقیم عملکرد پزشکی بازساختی بدن را بهبود دهند.
دکتر حقدل با تأکید بر پیوند پزشکی بازساختی بالینی با زندگی روزمره، نقش سبک زندگی را در ارتقای اثربخشی درمانها بسیار مهم دانست
امروزه درمانهایی مانند:
- پیوند سلولهای بنیادی
- مهندسی پوست برای بیماران سوختگی
- ترمیم غضروف و استخوان
- درمانهای بازساختی قلبی
در حال توسعه یا استفاده بالینی هستند. اما موفقیت این درمانها بهشدت به وضعیت فیزیولوژیک بدن بیمار وابسته است؛ وضعیتی که سبک زندگی نقش تعیینکنندهای در آن دارد.
پزشکی بازساختی؛ مسئولیتی مشترک
یکی از پیامهای کلیدی پزشکی بازساختی مدرن این است که بیمار فقط دریافتکننده درمان نیست، بلکه بخشی فعال از فرآیند درمان محسوب میشود. انتخابهای روزمره ما میتوانند:
- اثر درمان را تقویت کنند
- یا آن را تضعیف نمایند
در این نگاه، پزشکی بازساختی پلی است میان علم پیشرفته و رفتارهای ساده روزمره.
وی در پایان خاطر نشان کرد: پزشکی بازساختی صرفاً یک فناوری پیچیده آزمایشگاهی نیست، بلکه بازتابی از توان ذاتی بدن برای ترمیم و بازسازی است. مهندسی بافت و سلولدرمانی تلاش میکنند این توانایی طبیعی را تقویت و هدایت کنند، اما موفقیت نهایی آنها بدون توجه به سبک زندگی امکانپذیر نیست.
از این رو، میتوان گفت پزشکی بازساختی از آزمایشگاه آغاز میشود، اما در خانه و زندگی روزمره معنا پیدا میکند.
دکتر «مبین حقدل»، استادیار مهندسی بافت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز
نظر دهید