یائسگی زودرس که به عنوان نارسایی زودرس تخمدان (Premature Ovarian Insuffiecency) نیز شناخته می‌شود، به توقف عملکرد طبیعی تخمدان‌ها قبل از سن ۴۰ سالگی اشاره دارد.

 این پدیده تنها یک نشانه پایان باروری نیست، بلکه یک تغییر هورمونی عمیق است که می‌تواند سلامت کلی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. علل آن می‌تواند چندعاملی و شامل عوامل ژنتیکی (مانند سندرم ترنر یا سابقه خانوادگی)، خودایمنی (مانند بیماری تیروئید یا آرتریت روماتوئید که به تخمدان‌ها حمله می‌کنند)، عوامل پزشکی (مانند شیمی‌درمانی، پرتودرمانی لگن یا برخی جراحی‌ها) و حتی سبک زندگی (مانند مصرف سیگار و استرس شدید و طولانی‌مدت) باشد.

علائم آن مشابه یائسگی طبیعی اما اغلب ناگهانی‌تر و شدیدتر است. قطع قاعدگی، گُرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، اختلالات خواب، تغییرات خلق‌وخو و افزایش خطر طولانی‌مدت بیماری‌هایی مانند پوکی استخوان، مشکلات قلبی-عروقی و افسردگی از مهم ترین علائم آن است.

همچنین یائسگی زودرس امروزه یکی از علل شایع ناباروری محسوب می گردد. زیرا با کاهش ذخیر تخمدانی همراه است که می تواند منجر به عدم باروری فرد گردد.آگاهی از علل و علائم یائسگی زودرس اولین گام برای اقدام مؤثر است. اقدام را می‌توان در دو سطح پیشگیری و مدیریت دنبال کرد.

 در سطح پیشگیری، اگرچه برخی عوامل مانند ژنتیک غیرقابل تغییرند، اما می‌توان با اصلاح سبک زندگی مانند ترک سیگار، مدیریت استرس از طریق تکنیک‌هایی مانند مدیتیشن و ورزش، حفظ وزن متعادل و رژیم غذایی غنی از کلسیم و ویتامین های ضروری آن را به تعویق انداخت. اقدام مهم دیگر، آگاه‌بودن و پیگیری نشانه‌ها است. اگر قاعدگی‌هادر سنین باروری نامنظم یا قطع گردد می تواند از اولین نشانه های شروع یائسگی زودرس باشد. مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات مربوطه می تواند وقوع ان را تایید نماید. درمان جایگزینی هورمونی (HRT) تحت نظارت پزشک، می‌تواند علائم را کنترل و از پوکی استخوان جلوگیری کند. مشاوره تغذیه‌ای برای تقویت استخوان‌ها، ورزش منظم برای سلامت قلب و خلق‌وخو، و حمایت روانی (مشاوره یا گروه‌های حمایتی) برای مقابله با چالش‌های عاطفی و احساس از دست دادن باروری، اجزای کلیدی برنامه مدیریت هستند. همچنین، اگر تمایل به فرزندآوری وجود داشته باشد، گزینه‌هایی مانند انجماد تخمک یا بافت تخمدان در صورت تشخیص زود هنگام در برنامه درمانی شخص قرار گیرد.

بنابراین می توان گفت یائسگی زودرس یک چالش است، اما با دانش کافی و اقدام به‌موقع و جامع شامل مراقبت‌های پزشکی، و اصلاح سبک زندگی می‌توان آن را به خوبی مدیریت کرد. کلید این مسیر، شجاعت روبرو شدن، پیگیری مستمر و مشارکت فعال در تصمیم‌گیری‌های بخش درمان است.

دکتر «سانار علایی» ،عضو هیات علمی گروه بیولوژی تولید مثل دانشکده علوم و فن آوری های نوین پزشکی